Czy żywność ekologiczna i bio jest naprawdę lepsza niż zwykła żywność?

organické bio potraviny

Produkcja żywności ekologicznej i organicznej przeżywa ostatnio wielki boom. W dążeniu do zdrowego stylu życia i dobrze ułożonej diety, szczególnie pożądane są produkty bez różnych składników chemicznych, hormonów i GMO. Aby móc powiedzieć, że warzywa lub owoce są bio lub ekologiczne, należy spełnić pewne warunki. Czy jednak spożywanie żywności ekologicznej jest naprawdę zdrowsze i nie niesie ze sobą pewnego ryzyka i wad?

 

Żywność ekologiczna – co to właściwie znaczy?

 

Termin “ekologiczny” jest bardziej popularny w USA a termin “BIO” będzie prawdopodobnie bardziej znany Europejczykom. Oznaczenie “bio” lub “ekologiczny” jest ważne dla wielu ludzi, ale czy znacie prawdziwą różnicę w uprawie i hodowli powszechnej żywności a produktów ekologicznych?

 

Żywność ekologiczna w USA

 

Oznakowanie “ekologiczny” jest regulowane i muszą być spełnione warunki dla uzyskania tego terminu. W USA oznacza to, że uprawy są prowadzone bez GMO, syntetycznych pestycydów i nawozów na bazie ropy naftowej i osadów ściekowych. W przypadku zwierząt hodowanych z przeznaczeniem na mięso i jego produkty, rolnictwo ekologiczne musi zawierać paszę ekologiczną i umożliwiać zwierzętom przemieszczanie się na zewnątrz. Ponadto nie wolno podawać im hormonów wzrostu, antybiotyków i produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. [1]

 

 

Organic food in the USA

 

Rolnicy nie mogą arbitralnie oznaczać swoich produktów jako “ekologiczne” tylko dlatego, że z miłością dbają o rośliny i zwierzęta. W Stanach Zjednoczonych, jeśli produkt spożywczy lub napój jest oznaczony jako “ekologiczny”, oznacza to, że został on wyhodowany, wyprodukowany, skontrolowany i certyfikowany jako zgodny ze standardami ekologicznymi wyznaczonymi w National Organic Program (NOP), programie Departamentu Rolnictwa USA (USDA). Produkty muszą spełniać standardy tego programu, które obejmują pestycydy, nawozy, bioinżynierię i promieniowanie, antybiotyki i hormony wzrostu, jak również zrównoważone praktyki. W Stanach Zjednoczonych istnieją trzy poziomy produktów ekologicznych  [2]:

 

  1. 100% ekologiczny: 100% składników jest ekologicznych, przetwarzanie jest w 100% ekologiczne.  
  2. Ekologiczny: 95% lub więcej składników jest ekologicznych, niektóre dodatki chemiczne zatwierdzone przez USDA mogły zostać użyte w przetwórstwie.  
  3. Wykonane z ekologicznych składników: Niektóre składniki są ekologiczne. To stwierdzenie na etykiecie nie jest standardowym oświadczeniem USDA i nie może być używane poza składem produktu na etykiecie. Można go jednak wykorzystać, jeżeli podmiot certyfikujący zatwierdzony przez USDA sprawdzi, że niektóre składniki są ekologiczne.

 

 

USDA tak naprawdę nie daje ekologicznego “znaczka” za nic, i nie wystarczy, że nie używasz syntetycznego nawozu do warzyw lub że krowy są trzymane “na świeżym powietrzu”. Przepisy obejmują również zwalczanie szkodników i chwastów oraz jakość gleby. Jeśli chodzi o glebę, nie można jej z dnia na dzień uznać za “dziewiczą” i odpowiednią do upraw ekologicznych. Pieczęć można otrzymać tylko wtedy, gdy zakazane substancje nie były stosowane na glebie 3 lata przed zbiorem. W przypadku ekologicznego mięsa, warunki życia zwierząt muszą być dostosowane do ich naturalnych zachowań. Ekologiczna wołowina pochodzi od krów, które miały okazję wypasać się na pastwiskach i były karmione ekologiczną żywnością bez hormonów i antybiotyków. [3]

 

 

organic products in the USA

 

Żywność ekologiczna w UE

 

Podobnie jak w USA, Unia Europejska posiada przepisy i etykiety dotyczące żywności ekologicznej. Zgodnie z oficjalną definicją UE, produkcja ekologiczna oznacza zrównoważony system rolny, szanujący środowisko i dobrostan zwierząt, ale obejmuje również wszystkie inne etapy łańcucha dostaw żywności[4]

 

 

Standardy żywności ekologicznej to nie tylko warzywa, owoce czy zwierzęta i ich produkty. Szczegółowe zasady ma również zastosowanie drożdży, akwakultury i wina. Nie masz pojęcia, czym jest akwakultura? Jest ona taka sama jak rolnictwo, ale odnosi się do zbiorników wodnych. W rzeczywistości, rozporządzenie obejmuje również zbieranie dziko rosnących roślin, pod warunkiem przestrzegania warunków naturalnych. Tylko dzikie zwierzęta i rybołówstwo nie są włączone do produkcji ekologicznej. Oznacza to, że można mieć ekologiczne wino, ekologiczne karpie lub ekologiczne drożdże, ale nie liczą się “jelenie” z lasu. [5]

 

 

Organic food in the EU

 


 

Istnieje wiele zasad i warunków, których UE wymaga w odniesieniu do żywności ekologicznej. Dla wszystkich możemy wymienić na przykład [4] [5]:

 

  • zakaz dotyczący organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO)
  • zakaz stosowania mineralnych nawozów azotowych
  • hodowla zwierząt na świeżym powietrzu
  • ścisłe ograniczenia dotyczące stosowania antybiotyków u zwierząt
  • ograniczenie stosowania nawozów, pestycydów i herbicydów
  • zapobieganie nadmiernej reprodukcji zwierząt
  • stosowanie pasz ekologicznych

 

 

Jednolite logo ma również zastosowanie do wszystkich pakowanych produktów żywności ekologicznej, które zostały wyprodukowane na terytorium krajów UE i spełniają odpowiednie normy. Być może zauważyłeś, że na zielonym tle znajduje się listek z gwiazd. Oznakowanie to jest obowiązkowe dla wszystkich produktów żywności ekologicznej od 1.7.2012 r. w UE. Logo zostało wprowadzone 1 lipca 2010 r., ale przejście na nowy rodzaj oznakowania zajęło trochę czasu, ponieważ nie ma możliwości wprowadzenia zmiany z dnia na dzień. Aby uniknąć marnotrawienia już stworzonych opakowań bez oznakowania, wyznaczono 2-letni okres na dostosowanie się do tej zmiany. [6]

 

 

To tylko ciekawostka, aby nikt nie pomyślał, że był to nagły pomysł UE. Idea wspólnego obowiązkowego logo była już promowana przez państwa członkowskie w 2007 roku. Projekt logo był przedmiotem konkursu w 2009 roku, w którym wzięło udział 3400 studentów kierunków artystycznych i projektowych. [6]

 

 

Czy “bio” i “ekologiczny” oznaczają to samo?

 

Być może zauważyłeś, że w UE żywność ekologiczna jest często określana jako ‘bio’ a nie ‘ekologiczna’. Nie jest rzeczą złą wyjaśnienie, czy jest to dokładny odpowiednik lub inaczej oceniana jakość żywności. Produkcja ekologiczna jest już znana w UE czy w USA, w uproszczeniu można powiedzieć, że jest to produkcja przyjazna dla natury, zwierząt i człowieka. Terminy takie jak “bio”, “ekologiczny” czy “eko” są nazwami produktów ekologicznych. Prawda jest taka, że oznaczenie to różni się w zależności od kraju, w którym mieszkasz. W krajach anglojęzycznych używa się określenia “ekologiczny”, podczas gdy w krajach używających germańskich lub łacińskich gałęzi językowych, dominuje wariant “bio/biologiczny”. USA posiada swoje certyfikaty i produkty w UE muszą również spełniać wymogi rozporządzenia UE w sprawie produkcji ekologicznej. Na przykład, takie ekologiczne wino lub akwakultura mają nawet swój własny, odrębny dokument: “Ekologiczny” dla żywności przetworzonej oznacza, że 95% składu pochodzi z uprawy ekologicznej. [5] [7] [8]

 

 

Is bio and organic the same?

 

Żywność ekologiczna stała się ostatnio popularna, a winne temu jest również stosowanie różnych substancji chemicznych w hodowli i uprawie. Wiele starszych osób, które mieszkają na wsi, powie, że cała żywność była kiedyś ekologiczna, ponieważ tak wiele chemikaliów nie było używanych. Kto wie, co jest prawdą, ale nawozy chemiczne i pestycydy są od lat używane nie tylko przez dużych producentów, ale także przez rolników, którzy uprawiają je na własny użytek. Według ekspertów, wszystkie produkty żywnościowe były ekologiczne przed rozwojem nawozów azotowych na początku XX wieku. W Niemczech rolnictwo ekologiczne zostało wprowadzone już w 1920 roku, a z pewnością w innych krajach na długo przed rokiem 2000. Oficjalna regulacja produkcji “ekologicznej” w UE rozpoczęła się w 1991 roku, a w 1999 roku została rozszerzona na produkcję zwierzęcą. Nasi przodkowie uważali za powszechne nawożenie pól “biologicznymi zasobami”, a krowy czy kury miały zapewnioną większą ilość przestrzeni. Na przykład, jest możliwe, że wielu starszych rolników, którzy odrzucają substancje syntetyczne w produkcji, są “bio-producentami”, nawet o tym nie wiedząc. [7] [8]

 

 

bio and organic food label

 

Terminy “bio” i “ekologiczny” są chronione nie tylko w ramach ochrony przewidzianej w europejskim rozporządzeniu o rolnictwie ekologicznym. Rozporządzenie to obejmuje również takie zwroty jak “eco”, “bio-dynamiczne” lub “kontrolowane uprawy ekologiczne”. [8]

 

 

Czy “nieekologiczne” uprawy i mięso są naprawdę takie złe?

 

Rolnictwo na dużą skalę nie jest dziś rzadkością. Wytwarzają one duże ilości produktów, a na lady trafia dużo mięsa i innych produktów zwierzęcych. Około 2 na 3 zwierzęta hodowlane pochodzą z wieloobszarowego rolnictwa, jeśli nie wyobrażasz sobie tego w liczbach, to stanowi ono ponad 60 miliardów zwierząt rocznie. [9]

 

 

Warunki uprawy i hodowli różnią się w małych i wieloobszarowych gospodarstwach rolniczych. Niektóre z nich sprzedają certyfikowane i sprawdzone produkty ekologiczne pochodzące z gospodarstwa, inne korzystają z konwencjonalnych metod. Niestety, istnieją również masowe gospodarstwa, które hodują zwierzęta w niezwykle trudnych warunkach. Na przykład, do 99% mięsa w USA pochodzi z tak zwanych farm fabrycznych. Celem tego artykułu nie jest promowanie wyłącznie produktów ekologicznych i dziesięciu przed producentami “nieekologicznymi”, ale przerażają nas pewne statystyki i fakty z produkcji masowej, dlatego też chcemy wymienić przynajmniej kilka faktów dotyczących ich wszystkich. [10] [11] [12]:

 

  • każdego roku hoduje się 70 miliardów zwierząt na żywność
  • zwykły kurczak z supermarketu ma 2x więcej tłuszczu i mniej białka niż 40 lat temu
  • 80% dużych świń przywiezionych do rzeźni w USA cierpi na zapalenie płuc z powodu wysokich dawek gazu pochodzącego z obornika
  • zwierzęta są zmuszone rosnąć do 3 razy szybciej niż rosłyby naturalnie
  • 80% antybiotyków wyprodukowanych w 2011 r. było stosowanych u zwierząt gospodarskich
  • do 90% kur (kur nośnych) w USA żyje w klatkach o powierzchni 0,046 m2

 

 

Are common food and meat bad?

 

Część informacji o hodowli zwierząt pochodziła z USA, inne liczby obejmowały cały świat. Nie wszystkie zakłady produkcyjne są takie same, ale wiedza o tym, że niektórzy producenci przestrzegają przepisów “bio”, może z pewnością przynieść spokój niektórym klientom.

 

 

Aby nie sądzić, że tylko produkcja zwierzęca przynosi negatywne skutki, oto kilka przykładów negatywnych skutków rolnictwa konwencjonalnego  [13]:

 

  • spadek produktywności gleby wskutek erozji
  • niedobór wody spowodowany nadmiernym wykorzystaniem wody do celów irygacyjnych
  • odporność na pestycydy – 400 gatunków owadów i roztoczy, ale również 70 patogenów grzybowych jest odpornych na 1 lub więcej pestycydów
  • źródłem zanieczyszczeń wody są m.in. pestycydy, nawozy sztuczne, sole lub osady

 

 

Dla lepszego zrozumienia różnicy pomiędzy uprawą i hodowlą konwencjonalną i ekologiczną, przedstawiamy przejrzystą tabelę [1]:

 

 

Produkcja ekologicznaStandardowa produkcja “nieekologiczna” production
Chwasty są kontrolowane w sposób naturalny (płodozmian, ręczne odchwaszczanie, mulczowanie i uprawa).Chwasty są kontrolowane za pomocą chemicznych herbicydów.
Uprawa z użyciem nawozów naturalnych (obornik, kompost)

Zwierzęta gospodarskie otrzymują ekologiczne pasze, wolne od hormonów i GMO.
Uprawa z użyciem nawozów syntetycznych lub chemicznych.

Zwierzętom gospodarskim podawane są hormony wzrostu dla szybszego wzrostu, jak również nieekologiczne, genetycznie zmodyfikowane pasze.
Chorobom zapobiega się za pomocą naturalnych metod, takich jak: czyszczenie obudowy, wypas rotacyjny i zdrowa dieta. Zwierzęta gospodarskie muszą mieć dostęp do pomieszczeń na świeżym powietrzu.Antybiotyki i leki stosowane są w celu zapobiegania chorobom zwierząt gospodarskich. Zwierzęta gospodarskie mogą lub nie mieć dostęp do pomieszczeń na świeżym powietrzu.

 

 

Powyższa tabela przedstawia tylko przykładowy przegląd stosowanych praktyk. Nie należy rozumieć, że zwykły producent używa wszystkich składników wymienionych w tabeli. Może być również tak, że zwykły rolnik stosuje nawozy syntetyczne w celu wsparcia wzrostu.

 

 

Organic production

 

Żywność ekologiczna – jedyny zdrowy sposób?

 

Patrząc na produkty ekologiczne, mogą się one wydawać pożądanym rozwiązaniem w spektrum upraw poddanych obróbce chemicznej. Pytanie, czy etykieta “ekologiczny” jest rzeczywiście 100% gwarancją spożycia wyłącznie zdrowej żywności, bez żadnego ryzyka. Wielu naukowców zajęło się tym tematem, a wyniki niektórych badań mogą Cię zaskoczyć.

 

 

Po pierwsze, o żywności ekologicznej wiadomo, że nie używa się substancji syntetycznych do jej uprawy. To prawda, ale są pewne wyjątki. Na stronie internetowej USDA znajduje się “National List”, która zawiera listę substancji dozwolonych i zabronionych w ekologicznej produkcji roślinnej i zwierzęcej. Zawiera ona [22] [23]:

 

  • syntetyczne substancje, które mogą być używane
  • naturalne substancje “niesyntetyczne”, które są zakazane
  • substancje “nieekologiczne”, które mogą być stosowane w przetworzonych produktach ekologicznych

 

 

Sztuczne pestycydy są zabronione w produkcji ekologicznej, z kilkoma wyjątkami. Istnieją jednak również naturalne pestycydy, które mogą być stosowane w produktach ekologicznych. Przymiotnik “naturalny” brzmi dobrze na pierwszy rzut oka, ale może nie być dużo lepszą opcją dla środowiska lub konsumenta. Dlatego nie zadowalaj się wiedzą, że bez “syntetyków” wszystko jest zawsze lepsze. Wyjątki wymienione w “sztucznych” substancjach również muszą być brane pod uwagę, ponieważ nie ma 100% zakazu dla sztucznej praktyki. [22]

 

 

Przegląd systematycznych badań od 2012 r. dotyczył tego, czy żywność ekologiczna jest lepsza niż tradycyjna. Badacze wzięli pod uwagę 17 badań na ludziach i 223 badania, które dotyczyły poziomów składników odżywczych i zanieczyszczeń w żywności. Według badania, spożycie żywności ekologicznej może zmniejszyć narażenie na bakterie które są odporne na antybiotyki lub pozostałości pestycydów. Co jednak najważniejsze, w literaturze brak jest przekonujących dowodów na to, że żywność ekologiczna jest znacznie lepsza od wariantu konwencjonalnego. [24]

 

 

Na proces produkcji rolnej wpływa szereg czynników. Może się zdarzyć, że w pewnej odmianie ekologicznych jabłek znajdziemy więcej witamin niż w zwykłym wariancie. Istnieją badania, których próbki rzeczywiście potwierdziły znacznie większą ilość określonych składników odżywczych. Nie należy jednak oczekiwać, że będzie to automatycznie dotyczyło wszystkich składników odżywczych w jakimkolwiek produkcie ekologicznym.

 

 

Zalety i wady żywności ekologicznej

 

Spożywanie żywności ekologicznej przynosi szereg korzyści, ale nawet w przypadku żywności “ekologicznej” mogą wystąpić istotne negatywne skutki. Dlatego też oferujemy przegląd interesujących korzyści, których można się spodziewać przy zakupie produktów ekologicznych:

 

  1. Produkty z upraw ekologicznych mają więcej witamin i antyoksydantów – według kilku badań, w produktach pochodzących z upraw ekologicznych znajdują się większe ilości specyficznych składników odżywczych, takich jak witamina C czy cynk i żelazo. Jednocześnie mogą one charakteryzować się nawet 69% wyższą zawartością antyoksydantów. Istnieją badania, które potwierdzają zwiększoną zawartość składników odżywczych, inne wręcz przeciwnie. Jednym z dowodów jest zwiększona zawartość flawonoidów w żywności ekologicznej, które charakteryzują się właściwościami antyoksydacyjnymi. Tradycyjni hodowcy często stosują nawozy syntetyczne, a “gospodarstwa nieekologiczne” pozyskują składniki odżywcze z nawozów, które są wykonane z paliw kopalnych, co nie brzmi kusząco. [14] [15] [16]
  2. Brak antybiotyków i hormonów – regulacja żywności ekologicznej jest ściśle związana z wymienionymi substancjami i ogranicza ich stosowanie. [17]
  3. Mniejsza ilość substancji chemicznych – pozostałości pestycydów i kadmu były niższe w produktach ekologicznych, ale jednocześnie należy dodać, że produkty konwencjonalne były również poniżej limitów bezpieczeństwa. Pestycydy lub herbicydy mogą mieć negatywny wpływ na organizm. Według badań, “pozostałości” pestycydów znalezione w moczu amerykańskich dzieci mogą mieć wpływ na przewagę ADHD, a ponadto są związane z niższą jakością spermy. [15] [17]
  4. Mniej odpornych bakterii – zanieczyszczenie bakteriami w “żywności ekologicznej” jest takie samo jak w przypadku produktów standardowych, ale “zwykłe” mięso może mieć większą liczbę bakterii odpornych na antybiotyki. W produktach ekologicznych nie stosuje się antybiotyków w hodowli zwierząt, dlatego też zwykle zawierają one mniej tych “odpornych” bakterii. [14] [15]
  5. Brak GMO – organizmy zmodyfikowane genetycznie to zasadniczo wszelkie organizmy, które zostały zmienione przez inżynierię genetyczną i nie występują w przyrodzie. Do żywności zmodyfikowanej genetycznie zalicza się na przykład kukurydzę, soję, ziemniaki lub produkty zwierzęce. GMO są często przeznaczone do stosowania z różnymi chemikaliami, takimi jak herbicydy. [16] [18]

 

 

Jest wielu przeciwników i zwolenników GMO, najlepiej będzie, jeśli wyrobisz sobie własne zdanie.

 

 

Advantages and disadvantages of organic food

 

Żywność ekologiczna przynosi wiele korzyści, a oprócz tych, o których była mowa, można by znaleźć inne, ale wymieniliśmy tylko te a kluczowe. Jednakże, oprócz zalet, powinniśmy wspomnieć również o jej wadach [19] [20] [21]:

 

  1. Żywność ekologiczna jest droższa – produkcja produktów ekologicznych wymaga przestrzegania wielu wytycznych, co logicznie oznacza, że mogą one zwiększyć koszty produkcji. Standardowi rolnicy mogą stosować różne praktyki, które poprawiają produkcję i koszty. Obejmują one różne herbicydy i pestycydy, które nie są dozwolone dla producentów ekologicznych.
  2. Ta sama zawartość składników odżywczych – wśród zalet stwierdzamy, że produkty ekologiczne mogą mieć większą zawartość składników odżywczych, ale kilka badań potwierdziło, że może to nie być prawdą. Z naszego punktu widzenia wydaje się, że różnice występują tylko w niektórych przypadkach. W związku z tym należy wspomnieć o obu stronach tego poglądu.
  3. Szybciej się psuje – celem środków konserwujących jest zapewnienie świeżości produktów przez dłuższy okres czasu. Ponieważ środki konserwujące nie są dozwolone w przypadku produktów ekologicznych, nie należy się dziwić, że owoce z rynku “ekologicznego” szybciej stracą swoją świeżość.

 

 

Można powiedzieć, że produkty ekologiczne są drogie i stanowią jedynie bardzo małą część rynku. Prawda jest taka, że rynek ten stale się rozwija. Sprzedaż produktów ekologicznych wzrosła o 47,7% w latach 2012-2016 i w roku 2016 przyniosła 30,7 mld euro dochodu. Zastanawiasz się, który kraj spożywa najwięcej żywności ekologicznej? Statystyki sprzedaży detalicznej w 2016 roku przedstawiają się następująco [4]:

 

  • USA – 38.9 mld euro
  • UE – 30.7 mld euro
  • Niemcy – 9.5 mld euro
  • Chiny – 5.9 mld euro

 

 

Celem artykułu nie było lobbowanie na rzecz produktów eko-bio-ekologicznych, a my z pewnością nie twierdzimy, że rolnictwo konwencjonalne jest najgorszym możliwym wyborem w zakresie stosowania środków chwastobójczych. Dieta dotyczy osobistych decyzji i możliwości każdego z nas. Wierzymy, że otrzymałeś wszystkie niezbędne informacje na temat żywności ekologicznej, znaczenie słowa “ekologiczny”, ale także zalety i wady produktów powszechnych i ekologicznych. Czy chcesz, aby Twoi znajomi przeczytali nasz artykuł? Zatem nie wahaj się i wesprzyj go udostępniając innym.